Inleiding: Een Sociale Verzekering onder Druk,
Pim Berkhout, bedrijfsarts voormalig verzekeringsarts en bezwaar- en beroepsverzekeringsarts, 2025
Als voormalig verzekeringsarts en bezwaar- en beroepsverzekeringsarts bij het UWV heb ik de transformatie van de Wajong-wetgeving nauwlettend gevolgd. De scherpe voorwaarden die in de afgelopen decennia zijn ingevoerd, maakten deze sociale verzekering in mijn optiek feitelijk al ontoegankelijk. Met de laatste “Wet vereenvoudiging Wajong” in 2021 leek de regeling nog nauwelijks te bestaan in zijn oorspronkelijke vorm.
Toch staat er per 1 januari 2026 wéér een verandering op stapel, die wel wordt aangeduid als “De Grote Verandering” of de ‘uitstroomregeling’. Hiermee wordt, naar mijn mening, een goed bedoelde sociale voorziening voor kansarme jongeren nog verder ontmanteld. Oordeel zelf over de impact van deze ontwikkelingen.
1. Historisch Perspectief: Toegang Drastisch Beperkt
De Wajong (Wet arbeidsongeschiktheidsvoorziening jonggehandicapten) is een cruciaal onderdeel van het Nederlandse sociale bestel, maar de toegang is de afgelopen jaren sterk aangescherpt:
- 2010 (Wajong 2010):
- Strengere eisen werden ingevoerd voor nieuwe instromers.
- De focus verschoof naar de mate van arbeids(on)geschiktheid.
- 2015 (Wajong 2015/Participatiewet):
- Dit was de meest ingrijpende wijziging.
- Vanaf dit moment konden alleen nog jongeren die duurzaam geen arbeidsvermogen hebben (permanent niet kunnen werken) in de Wajong.
- Jongeren met potentiële arbeidsmogelijkheden vielen voortaan onder de veel minder ruime Participatiewet.
2. Analyse: De Strenge Toelatingscriteria (Wajong 2015)
De strenge eis van ‘duurzaam geen arbeidsvermogen’ heeft de poort naar de Wajong zeer klein gemaakt. De beoordeling van een nieuwe aanvraag is intensief en gericht op het vaststellen van het ontbreken van zelfs het meest basale arbeidsvermogen.
A. Tijdpad en Medische Eisen voor Gerechtigdheid
Om de Wajong-poort te mogen passeren, moet het arbeidsvermogen verloren zijn gegaan:
- Op of voor het achttiende jaar, OF
- Binnen vijf jaar na het achttiende jaar als gevolg van dezelfde ziekteoorzaak.
- Essentieel: De medische problematiek moet aantoonbaar zijn ontstaan vóór het achttiende levensjaar.
B. Cruciale Criteria voor Beoordeling Arbeidsvermogen
Arbeidsvermogen wordt toegekend (en de Wajong-aanvraag afgewezen) wanneer de betrokkene aan de volgende criteria voldoet of wanneer dit nog te ontwikkelen is:
- 1. Aaneengesloten werkaanvaarding: Kan de betrokkene minstens één uur aaneengesloten werken zonder een structurele onderbreking voor begeleiding.
- 2. Dagelijkse belastbaarheid: Is de betrokkene ten minste vier uur per dag belastbaar.
- 3. Werknemersvaardigheden: Beschikt de betrokkene over voldoende werknemersvaardigheden (waaronder het begrijpen en uitvoeren van instructies).
- 4. Taakuitvoering in arbeidsorganisatie: Kan de betrokkene een zeer basale taak uitvoeren binnen een arbeidsorganisatie (bijvoorbeeld vegen of kopiëren).
C. Stappen in het Beoordelingsproces
De beoordeling verloopt in drie kernstappen:
- Stap 1: Bepaling van Arbeidsvermogen op Achttienjarige Leeftijd. Focus ligt op de medische situatie en het functioneren rond het achttiende levensjaar.
- Stap 2: Arbeidsvermogen tussen Achttien Jaar en Heden. Nagegaan wordt welke werkzaamheden zijn verricht en wanneer het arbeidsvermogen eventueel is verloren gegaan.
- Stap 3: Huidige Toestand en Duurzaamheid. Cruciaal is de duurzaamheid van de problematiek. Als er nog een actieve behandeling loopt (bijvoorbeeld voor psychische problematiek), kan de problematiek als niet-duurzaam worden beoordeeld.
3. Nieuwe Regels: Wet Vereenvoudiging Wajong (2021)
De Wet vereenvoudiging Wajong, van kracht sinds 1 januari 2021, was primair gericht op het vereenvoudigen van de regels voor bestaande Wajongers en het financieel aantrekkelijker maken van werken:
- Werken loont altijd: U gaat er bruto altijd op vooruit als u meer gaat werken.
- Gegarandeerd Terugvalrecht: Wajongers behouden een terugvalrecht als hun gezondheid verslechtert of zij hun baan verliezen.
4. De Grote Verandering: Einde Wajong-uitkering per 1 januari 2026
De Wet vereenvoudiging Wajong introduceerde de ‘vijfjaarstermijn’, met als gevolg een potentieel einde van de uitkering per 1 januari 2026 voor de meest succesvolle en zelfstandige werkende Wajongers.
Het recht op de Wajong-uitkering en het bijbehorende garantiebedrag eindigt als aan alle drie de volgende voorwaarden wordt voldaan:
- Vijf jaar onafgebroken gewerkt: De cliënt heeft vijf jaar achter elkaar gewerkt zonder een onderbreking van langer dan drie maanden. (De termijn is gestart op 1 januari 2021).
- Inkomen boven de grens: Het inkomen uit werk is hoger dan 75% van het wettelijk minimumloon (WML).
- Geen formele UWV-ondersteuning: De cliënt werkt zonder gebruik te maken van voorzieningen of ondersteuning die formeel via het UWV is aangevraagd of vastgelegd (bijvoorbeeld een jobcoach).
Aandachtspunten
- Financiële Impact: Het vervallen van de uitkering betekent ook het vervallen van het Garantiebedrag, wat kan leiden tot een significante inkomensdaling.
- Actie Ondersteuning: Als u ondersteuning nodig heeft die nog niet formeel door het UWV is vastgelegd, moet deze uiterlijk 23 december 2025 zijn aangevraagd.