Publicaties en literatuur

Werk vragen over Corona

Wat is de mogelijke impact van het Corona virus voor het bedrijfsleven in Nederland? Niet alleen vanwege besmettingsgevaar, maar alle (inter-)nationale maatregelen en het daardoor wegvallen van omzet. Hier volgende de tot heden meest gestelde Arbo & bedrijfsgeneeskundige vragen:

Geldt voor een werknemer die in quarantaine loondoorbetaling? 
Een werknemer die in quarantaine moet, is feitelijk arbeidsongeschikt op verdenking van een ziekte, artikel 629 BW 7 is van toepassing en werknemer heeft recht op loondoorbetaling. Het percentage van de loondoorbetaling is conform de contraact, en/of  cao afspraken bij ziekte. Dus tijdens de duur van de quarantaine wordt net zoveel loon doorbetaalt (minimaal 70%) als bij ziekte het geval zou zijn.

Mag een werknemer op eigen initiatief thuisblijven uit vrees voor besmetting?
Nee, alleen als er een gegronde vrees voor besmetting is. Een werknemer kan niet rechtmatig thuisblijven als een collega op het werk griepverschijnselen heeft, die niet in een risicogebied of in aanraking met besmette personen is geweest. 

Mag een werkgever werknemers ontslaan bij een aanzienlijke omzet-/winstdaling ten gevolge van Corona?
Een werkgever zou eerst moeten onderzoeken of het bedrijf in aanmerking komt voor werktijdverkortingsregeling. Dat kan bij > 20% werkuitval is. Werknemers blijven in dienst en krijgen gedurende het aantal uren dat er geen werk is, maximaal een half jaar een WW-uitkering. Bij een structurele omzet daling over een langere periode met een aantoonbaar slecht vooruitzicht, dan gelden de regels voor ontslag wegens bedrijfseconomische omstandigheden. Dit is via het UWV aan te vragen.

Is een werkgever verplicht om maatregelen te nemen om werknemers te beschermen zover dat kan tegen een Corona besmetting?
Ja, in de arbeidsomstandighedenwet artikel 3.1, is bepaald dat een werkgever moet zorgen voor een veilige (en gezonde) werkplek. Werkgevers zullen conform de ministeriële adviezen en maatregelen moeten handelen.

Bij een schoolsluiting ten gevolge van Corona, mag een werknemer thuisblijven voor de kinderen?
In Nederland bestaat een regeling van calamiteitenverlof. Dit kan kortstondig en aangewend worden opvang te regelen. Bij langer verlof rest vakantiedagen opnemen of een onbetaald verlofregeling tussen werkgever en werknemer afspreken.

Mag een werknemer een buitenland reis of een werkbezoek in een risicovolle provincie weigeren? 
Nee, in principe niet, mits er vanuit een van de ministeries een negatief bezoek of reisadvies is afgegeven.

Mag een bedrijfsarts een potentieel door Corona besmette werknemer weigeren voor consult? 
In principe zou mits de juiste voorzorgsmaatregelen genomen zijn dit mogelijk zijn. Een bedrijfsartsen spreekruimte is echter niet geoutilleerd voor steriliteit. Het afwezige curatieve belang, afwezige bijdrage aan de inperking van de epidemie maakt dat collega’s de situatie dienen te vermijden. Naast het persoonlijk risico van de arts, kan deze ook nog een nieuwe bron worden in de epidemie.

Hoe gaat een werkgever om met notoire verzuimende werknemers die misbruik maken van de isolatie maatregelen? 
Voor notoire niet functionerende werknemers zou een werkgever reeds een verbeter en/of functioneringstraject dienen te hebben lopen.

Narcistische eigenschappen bij leidinggevende

Stel je eens voor: een groot bedrijf wordt geschat op een waarde van tientallen miljarden dollars, maar blijkt na de publicatie van de jaarcijfers vrijwel niets waard. Het aandeel keldert, boekhoudfraude komt aan het licht en een faillissement is helaas onvermijdelijk. Er zijn vier topmannen die profiteren, zij verkopen hun aandelen nog net vóórdat het misgaat. 

Dit is wat er in 2001 gebeurde met het Amerikaanse energiebedrijf Enron. Barbara Nevicka (39), universitair docent arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit van Amsterdam, zag documentaire The Smartest Guys in the Room. Het verhaal is een inspiratiebron: de drang naar macht en geld, het empathieloze handelen van de topmannen. Maar de documentaire bleef ook aan haar knagen: hoe kan het dat uitgerekend dit soort types aan de top van een miljardenbedrijf konden komen? Arbeidspsycholoog Nevicka doet al jaren onderzoek naar narcisme, tegenwoordig naar leidinggevenden met narcistische persoonlijkheidstrekken. Volgens Nevicka is er een verschil tussen narcistische karaktertrekken en een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Bij een persoonlijkheidsstoornis is het narcistische gedrag namelijk zó extreem dat dit het dagelijks functioneren in de weg zit. Nevicka onderzoekt mensen die géén diagnose hebben. Iemand met narcistische trekken kun je aan drie dingen herkennen: ze stralen autoriteit en zelfverzekerdheid uit, misbruiken anderen en doen dit zonder schuldgevoel, én ze hebben altijd het gevoel het beter te doen dan anderen. 

Psychologische experimenten
“Mensen met narcistische trekken denken dat ze aantrekkelijker, slimmer en betere leiders zijn. Maar ze zijn ook minder empathisch en denken vanuit het perspectief: hoe word ik hier beter van?” Iedereen heeft deze eigenschappen, maar bij hen is het heel extreem, zegt Nevicka. Ze liet 330 studenten meedoen aan psychologische experimenten. Ze wilde erachter komen of mensen sneller iemand met narcistische persoonlijkheidstrekken zouden kiezen als leider. Buiten de experimenten onderzocht ze ook “leiders in het wild”. Hebben leidinggevenden vaker narcistische trekken, en zo ja: wat betekent dit voor een organisatie? 

Met een vragenlijst bepaalde ze of, en in welke mate iemand narcistische karaktertrekken heeft. Daarvoor moet iemand aan alle drie de hoofdkenmerken voldoen: enorme zelfverzekerdheid, het misbruik van anderen en het gevoel hebben meer waard te zijn dan de rest. Op de lijst stonden veertig uitspraken, elke één punt waard en te bestempelen als ‘waar’ of ‘onwaar’, zoals: ‘ik ben een uitzonderlijk persoon’, en: ‘ik hoop dat iemand op een dag een biografie over mij schrijft’. Iemand met een score van veertig had dan extreem narcistische trekken. “Verreweg de meeste mensen scoren gemiddeld. Vanaf 35 kun je zeggen dat iemand sterk narcistische trekken vertoont”, zegt Nevicka. Nu is de vraag of mensen deze lijst wel naar waarheid in vullen? Narcisten schamen zich niet voor deze karaktereigenschappen, zegt Nevicka. Integendeel. “Eerder onderzoek toont aan dat mensen met narcistische trekken juist trots op deze eigenschappen zijn. Ze zien die uitspraken, en denken: maar natuurlijk! Ik bén uitzonderlijk!” 

Werknemers met een negatief zelfbeeld lijden meer onder een narcistische baas
Nevicka zag in de experimenten dat participanten inderdaad sneller kozen voor een leider met narcistische eigenschappen, maar groepen met narcistische leiders waren minder effectief bij opdrachten. Zij verzamelden minder informatie uit hun groep en maakten hierdoor verkeerde keuzes. Nevicka deed veldstudies bij ruim 35 Nederlandse organisaties in diverse sectoren. 262 leidinggevenden en 308 van hun directe ondergeschikten vulden haar vragenlijst in. Leidinggevenden scoorden gemiddeld hóger op narcistische trekken. En dat was ook op de werkvloer te merken. 

Met name werknemers met een negatief zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen lijden meer onder een narcistische baas. “Werknemers met een negatief zelfbeeld hebben méér behoefte aan goedkeuring door een leidinggevende. Werknemers met een negatief zelfbeeld waren vaker emotioneel uitgeput. Ook vertoonden ze vaker symptomen van een burn-out en functioneerden ze minder goed op de werkvloer.”

Paradox
Narcistische leiders luisteren minder goed naar anderen en hebben weinig oog voor hun werknemers. Hierdoor kan het werk én het welzijn van medewerkers lijden. Maar ze hebben óók positieve eigenschappen, zoals charisma – dit is dan ook vaak de reden waarom zij juist op die leidinggevende functies terecht komen. “Helemaal geen narcistische eigenschappen hebben is ook weer niet goed: dat hangt samen met weinig zelfvertrouwen”, zegt Nevicka. 

Hoe kunnen organisaties leidinggevenden vinden bij wie de positieve eigenschappen de overhand hebben? Nevicka: “Mensen met narcistische trekken floreren in sollicitatiegesprekken, dus zorg dat de interviewers goed weten waar ze op moeten letten. En vertrouw niet alleen op zulke gesprekken, maar laat ze bijvoorbeeld een casus of groepsopdracht maken.” Belangrijker nog dan de selectieprocedure is wat erna komt, zegt Nevicka. “Zorg ervoor dat ze geen ongelimiteerde macht hebben. Dat er regels en procedures zijn waar ze zich aan moeten houden. Maar dit geldt eigenlijk voor alle leiders: hou ze persoonlijk verantwoordelijk voor de beslissingen die ze nemen.”

Burn-out klachten werknemers

Steeds meer werknemers hebben last van burn-outklachten. De stress op werk neemt toe en het draait steeds vaker om presteren. Uit de Nationale Enquête Arbeidsomstandigheden (NEA) blijkt dat 17,3% van alle werknemers in Nederland ernstige burn-outklachten heeft. Vooral jonge mensen hebben veel klachten. Een derde van alle ziekteverzuim komt door werkdruk of werkstress. De grootste stressbronnen zijn zelfstandigheid, hoge taakeisen en ongewenst gedrag van klanten, patiënten of leerlingen. De sectoren met de hoogste werkstress zijn het onderwijs, ict-sector, zakelijke dienstverlening en de industrie. De totale werk gerelateerde gezondheidskosten waren in 2017 maar liefst 8,7 miljard euro. Hiervan is 4,7 miljard euro het gevolg van mentale en psychische gezondheidsrisico’s.

Maar liefst 43% van al het ziekteverzuim is het gevolg van psychische aandoeningen waar werkstress een rol in speelt. Te veel stress kan zorgen voor concentratieverlies, vermoeidheid, het maken van fouten ophopende spanningen en gezondheidsklachten. Tegenwoordig lopen werk en privé vaak door elkaar. Veel mensen nemen werk mee naar huis en zijn continu bereikbaar. Ook is er vaak een druk sociaal leven en de zorg voor het huishouden of kinderen.

Hoe herken je werkstress? Stress kan zich op vele manieren uiten. Sommige personen krijgen last van concentratieproblemen of prikkelbaarheid en anderen krijgen last van hoofd- of nekpijn. 

Wat kun je zelf doen? Zorg ervoor dat je genoeg tijd neemt voor jezelf. Als je zelf fit bent, kun je ook meer aan. Investeer daarom in tijd voor jezelf; eet, slaap en beweeg voldoende. Ook is het verstandig om niet te veel alcohol, cafeïne en drugs te nuttigen. Kies voor een passieve ontspanning zoals op de bank met een kop thee of een wandeling in het bos. Op je telefoon zitten zorgt werkt helaas niet. 

Het is van belang om werkstress aan twee kanten aan te pakken. Aan de ene kant door de bron van de werkbelasting te verlagen en aan de andere kant om bij de werknemer de flexibiliteit en belastbaarheid te vergroten. Ook speelt het soort bedrijf, werkprocessen, leidinggeven en cultuur een grote rol. Het TNO vindt dat stress en spanning niet verkeerd zijn wanneer het op een bepaald level blijft.[1] Het lichaam reageert dan op een natuurlijke manier op fysiek en psychische druk en spanning waardoor iemand adequaat kan reageren op dreigingen. Wanneer stress te lang aanhoudt zorgt dit echter wel voor problemen. Er is dan weinig kans op verlichting van de werkdruk of herstel. Een burn-out is al snel van toepassing door alle stroom aan informatie die mensen tegenwoordig op een dag binnen krijgen.


[1] TNO Whitepaper “Werkstress terugdringen met een integrale aanpak op maat”